Tin mới

Pháo đài quân sự lớn nhất Châu Á tại Việt Nam

Discussion in 'Thư Viện Ảnh - Clips' started by CHUYÊN GIA, 6 June 2013.

  1. CHUYÊN GIA

    CHUYÊN GIA Well-Known Member

    LTS : Các tài liệu trước nay đều đánh giá đây là pháo đài lớn nhất Đông Dương, nhưng cá nhân mình cho rằng có thể lớn nhất Châu Á và nằm trong Top 10 thế giới xét về quy mô đồ sộ và sự độc đáo của pháo đài này (xây dựng trên đất đầm lầy ven cửa biển , có cả 3 tầng ngầm dưới nước và theo lời đồn là có đường hầm ra tới cửa biển Soài Rạp nhưng chưa ai dám xuống khám phá vì đã bị bể kính nên nước biển tràn vào lấp).

    Thú thật đây là quê mình. Chính xác thì Pháo đài này cách nhà mình 7km. Hiện Pháo đài dùng làm căn cứ pháo binh. Bên ngoài căn cứ quân sự này có 1 sân bóng lớn của xã nên ngày xưa khi còn ở quê mình thường ra đây đá banh và mỗi lần như vậy đều vào trong Pháo đài chơi (hồi đó cho ra vô dễ dàng, bây giờ nghe nói cấm rồi thì phải). Gần như mọi ngóc ngách bọn mình đều đã ra vào ngoại trừ 3 TẦNG NGẦM dưới nước là chưa dám xuống. Chỉ dám đứng bên trên nhìn xuống tầng ngầm đầu tiên. Khi thủy triều lên thì ngập nước còn khi thủy triều xuống thì nước rút và nhìn thấy tối thui bên dưới.

    Có thể nói đây là 1 công trình rất đồ sộ và độc đáo cũng như co giá trị lịch sử (được xây cách đây hơn 100 năm). Tuy nhiên có vẻ nó không nổi tiếng như lẽ ra phải thế, có thể do nó được xây bởi thực dân Pháp và gắn liền với quá trình đô hộ. Nó không mang tính cách mạng và không gắn với những nhà lãnh tụ , vì thế không được tuyên truyền hay quảng bá nhiều. Lí do nữa là hiện nó đang được sử dụng như là căn cứ quân sự nên càng mang tính bí mật.

    Đây cũng là 1 điều đáng tiếc. Nếu như Pháo đài này chuyển sang mục đích dụ lịch thì chắc chắn sẽ là 1 điểm tham quan hấp dẫn không kém gì các Pháo đài cổ ở Châu Âu.


    [​IMG]
    Cổng thành

    Nguồn gốc xây dựng :
    Ngày 10/2/1859, đại bác Pháp bắn vào bờ biển Cần Giờ, đoàn tàu chiến của Pháp thận trọng tiến vào sông Soài Rạp để từ đó vào sông Sài Gòn, tiếp cận thành Gia Định.

    Trên đường tiến vào đất liền, khi đi ngang một vị trí hiểm yếu mà không gặp bất cứ sự kháng cự nào, tướng De Genouilly nói với tùy tướng rằng nếu quân Nam lập tuyến phòng thủ ở đây, sẽ khó cho quân Pháp. Đó là vị trí nằm trên bờ sông Soài Rạp, cách biển chừng 10 km, đó cũng là nơi 2 con sông Vàm Cỏ và Rạch Cát đổ vào sông Soài Rạp, phía bên kia là rừng rậm hoang vu...

    [​IMG]

    Ngày 17/2/1859, quân Pháp vừa bắn đại bác vừa đổ bộ đánh thành Gia Định và chiếm được thành, mở đầu cho việc chiếm đóng 3 tỉnh miền Đông Nam Kỳ, tiến tới thôn tính toàn cõi Đông Dương.

    Sau khi cơ bản đánh chiếm nước ta (vào năm 1884), Thực dân Pháp bắt đầu xây dựng một số cơ sở hạ tầng (như tuyến xe lửa Sài Gòn – Mỹ Tho) và các công trình quân sự hiểm yếu.

    Lúc đó tướng De Genouilly đã về Pháp, nhưng các quyết sách liên quan tới Đông Dương ông đều tham gia, và ông đã đề nghị xây dựng một pháo đài phòng thủ thật mạnh, thật kiên cố ở vị trí hiểm yếu trên bờ sông Soài Rạp năm nào.
    Theo lập luận của những nhà quân sự Pháp, bất cứ thế lực nào muốn đánh chiếm nước Nam, đều phải vào sông Soài Rạp để đánh Sài Gòn. Việc phòng thủ từ xa, ngoài cửa sông Soài Rạp là biện pháp tối ưu, thay vì để đối phương dễ dàng vào sâu đất liền, tiếp cận Sài Gòn.

    [​IMG]
    Cổng thành với hàng trăm lỗ châu mai (bên trái)

    Vậy là một dự án lớn xây dựng pháo đài phòng thủ cực mạnh và kiên cố được triển khai ngay vị trí hiểm yếu năm nào. Do đây là vùng rừng ngập mặn, sình lầy, nền đất yếu nên khâu khảo sát, thiết kế, xử lý nền móng của các nhà thầu gặp nhiều khó khăn, mất nhiều thời gian, mãi đến năm 1903, đại công trình này mới chính thức khởi công.

    Đại công trình trên đất sình lầy

    Ngày nay, để đến được pháo đài Rạch Cát, du khách chỉ mất hơn 1 giờ từ TP. HCM đi theo Quốc lộ 50 về phía biển, rồi rẽ vào hương lộ, qua cầu Kinh Nước Mặn, đi tiếp khoảng 5 km, tổng cộng chưa tới 50 km.

    [​IMG]

    Ngày nay pháo đài Rạch Cát thuộc xã Long Hựu Đông, huyện Cần Đước, tỉnh Long An. Xung quanh pháo đài hiện dân cư sống khá đông đúc. Vào thời Thực dân Pháp bắt tay xây dựng pháo đài Rạch Cát, nơi đây còn là bãi đất sình lầy (làng Long Hựu, tổng Lộc Thành Hạ, tỉnh Chợ Lớn), chưa có người ở, không có đường bộ.

    [​IMG]
    Đường lên ụ pháo - ẢNH: H.Đ.N


    Tất cả hàng trăm ngàn tấn xi măng, sắt thép, vật tư... đều được chở từ Pháp tới và tập kết bằng đường sông. Hàng ngàn thợ đào đắp nền được tuyển mộ tại chỗ, cùng với hàng trăm thợ xây dựng, cơ khí được đưa từ Pháp sang để thi công công trình.

    [​IMG]

    Pháo đài Rạch Cát có hình cung đối xứng, chiều dài khoảng 300 m, chiều ngang 100 m. Mặt tường bố trí 100 lỗ châu mai hình vuông. Trên cổng vẫn còn có thể đọc được dòng chữ “Ouvreges du Rach Cat 1910”. Là một pháo đài quân sự, nhưng công trình được xây dựng đồ sộ như tòa nhà khổng lồ 5 tầng, trong đó có 2 tầng nổi và 3 tầng ngầm.. Tường đúc bằng xi măng cốt thép, dày từ 60-100 cm nên các tầng hầm lúc nào cũng mát lạnh, mức độ kiên cố của các bức tường đủ sức chịu đựng các loại bom đạn thời đó (dạo đó chưa có loại bom xuyên phá boong ke). Hai bên cánh là nơi đặt các khẩu pháo, khu vực giữa là đài chỉ huy, kho tàng, nhà ở… Cửa pháo đài và các phòng làm việc, chỉ huy, các ụ pháo đều được làm bằng thép dày 10cm.

    [​IMG][​IMG]
    Ụ Pháo khổng lồ 240 mm hướng thẳng ra cửa biển Soài Rạp (nhưng khẩu pháo đã bị gỡ :wenger: )

    Xung quanh pháo đài có hào nước rộng, thông ra sông Rạch Cát, vừa là hào nước bảo vệ mọi sự tấn công bên ngoài, vừa là đường vận chuyển vật liệu, vũ khí, đạn dược, quân lương ra vào pháo đài. Các cụ cao niên ở địa phương còn kể bên dưới đồn còn có đường hầm thông ra cửa sông, cửa hầm có lắp kính để quan sát dưới nước. Sau này kính vỡ, bùn đất tràn vào lấp mất đường hầm và tầng dưới của đồn…

    [​IMG][​IMG]
    Pháo hỗ trợ

    Xung quanh pháo đài còn có hệ thống các lô cốt bảo vệ từ xa, với trang bị hỏa lực mạnh, cách pháo đài chính vài trăm mét. Việc xây dựng pháo đài rất công phu và tốn kém, từ vận chuyển vật liệu đến việc xử lý nền đất yếu.

    Công việc xây dựng kéo dài từ năm 1903 đến 1914 mới hoàn thành. Theo báo chí Pháp thời ấy, chi phí xây dựng pháo đài ngốn hết 7 triệu Francs, gấp 3,5 lần chi xây dựng Nhà hát lớn Hà nội cùng thời kỳ (2 triệu Francs).

    [​IMG]

    Trên nóc của pháo đài là nơi đặt các dàn đại bác thuộc loại hiện đại nhất của Pháp thời ấy. Những dàn đại bác này với tầm bắn trên 20km được Thực dân Pháp tính toán sẽ kiểm soát cả vùng cửa biển, tới tận Vũng Tàu. Nên nhớ 100 năm về trước chưa từng có tàu ngầm còn máy bay thì mới phát minh - vẫn còn bay thấp lè tè, nên trọng pháo là loại vũ khí chiến lược. Pháp sợ tàu chiến của các nước khác (Anh, Đức, Hà Lan…) từ Vũng Tàu tiến vào Sài Gòn theo sông Soài Rạp nên đã lập một trận địa pháo ở ngay vị trí chiến lược: nơi 2 con sông Vàm Cỏ và Rạch Cát cùng đổ ra sông Soài Rạp. Với tầm bắn trên 20 km của các khẩu pháo, từ vị trí này sẽ khống chế một vùng rộng lớn từ cửa biển Cần Giờ tới Nhà Bè, sát Sài Gòn và cả vùng Gò Công.

    [​IMG]
    Hệ thống địa đạo

    Về phía đất liền, pháo đài có thể khống chế khu vực Cần Giuộc, Gò Công, thậm chí sát tới Sài Gòn. Hỏa lực chính của đồn là 2 tháp pháo ở hai đầu cánh. Mỗi tháp pháo có đường kính 6 m, đặt song song 2 khẩu canon 240 mm. Đây là loại pháo hạm do Pháp sản xuất đặt trên tàu chiến thuộc loại hiện đại nhất thời đó, sau đó được điều chỉnh lại để bố trí ở các pháo đài. Mỗi khẩu pháo nặng 140 tấn, đạn nặng 162 kg, tầm bắn xa nhất là 22,7 km. Tháp pháo kiểu Schneider bằng thép dày, có thể quay vòng tròn để bắn ra mọi hướng. Phía trên nóc tháp pháo còn nhô lên một ụ nhỏ hình mu rùa để quan sát và chỉnh pháo. Nếu các loại pháo bộ binh hiện đại khi bắn còn phải móc 2 càng sắt ở phía sau của khẩu pháo vào đất để chịu sức giật khi bắn, thì với các ụ pháo này, ta đủ biết độ chắc chắn, kiên cố của nóc đồn như thế nào. Đến nay, dù đã hơn trăm năm nhưng các tháp pháo ở đồn Rạch Cát vẫn rất vững chắc, đặc biệt là không bị han gỉ. Tiếc là, các khẩu pháo đã bị gỡ đi, chỉ còn lại hai lỗ trống hoác hình bầu dục trên thân tháp pháo.

    Cùng với 2 tháp pháo chủ lực nói trên là ba khẩu đội pháo hỗ trợ, mỗi khẩu đội hai khẩu pháo phòng không 75 mm 1897 và hai khẩu đội pháo bắn gần, mỗi khẩu đội hai khẩu pháo 95 mm 1888. Tại trung tâm pháo đài có đặt thiết bị điều khiển hoả lực và máy đo tọa độ cùng với khẩu đội pháo phòng không 75 mm 1897/1916.

    [​IMG]

    Các vũ khí này hiện nay đều không còn, chỉ còn dấu vết của các bệ pháo. Pháo đài còn có một hệ thống hoả lực phòng thủ với 10 súng máy 8mm.

    Về sau, vào cuối thập niên 1930, đến trước Thế chiến thứ II, để tăng cường thêm hoả lực cho pháo đài, người Pháp còn xây dựng ở hai đầu hồi của pháo đài hai ụ pháo lộ thiên, mỗi ụ đặt một khẩu pháo 138 mm.

    [​IMG]
    Khẩu pháo 138 mm


    Đây là một loại pháo hạm hiện đại, bán tự động, có tốc độ bắn cao, tầm bắn 18,2 km, đạn nặng 40 kg. Hai ụ pháo này tiếp tục được quân đội Sài Gòn sử dụng cho tới thập niên 1960, dùng để bắn “càn quét” vùng hạ huyện Cần Đước, tỉnh Gò Công, huyện Cần Giờ... hiện 2 khẩu pháo này vẫn còn nhưng đã hư hỏng hoàn toàn.

    Một giá trị lịch sử bị lãng phí

    Sau ngày giải phóng, đã có khoảng 10 bộ phim mượn đồn Rạch Cát để quay những cảnh pháo đài cổ, bởi toàn miền Nam không có pháo đài nào sánh được với đồn Rạch Cát về mức độ hoành tráng, cổ xưa và thơ mộng…

    Xem bộ phim “Đất phương Nam”, chúng ta thấy cảnh khu đồn trú của quân Pháp rất hoành tráng, chung quanh là đất ngập nước với nhiều cây bần, cây đước. Đó là cảnh được quay tại pháo đài Rạch Cát vào năm 2002.

    Trước và sau đó, hàng chục bộ phim khác đã mượn bối cảnh pháo đài Rạch Cát để ghi hình cho những cảnh đồn trú của quân Pháp, cảnh pháo đài bị bỏ hoang... Đó là tất cả những gì hữu ích mà pháo đài Rạch Cát đem đến cho công chúng gần xa trong thời gian qua.

    Dù xây dựng pháo đài kiên cố phòng thủ, nhưng Thực dân Pháp vẫn không chống cự nổi quân Phát xít Nhật. Tháng 3/1945, Nhật lật đổ Pháp trên toàn cõi Đông Dương, quân Nhật chiếm đóng pháo đài Rạch Cát.

    Cuối tháng 8 năm đó, khởi nghĩa tháng Tám thắng lợi ở Tân An, Chợ Lớn, pháo đài Rạch Cát được Việt Minh chiếm giữ trong thời gian ngắn. Sau đó quân Pháp tái đánh chiếm Nam Bộ, chúng chiếm lại pháo đài Rạch Cát.

    Đến thời chính quyền Ngô Đình Diệm, rồi Nguyễn Văn Thiệu, pháo đài Rạch Cát bị bỏ hoang, chủ yếu là sử dụng 2 ụ pháo ở đầu hồi để bắn phá vùng giải phóng xung quanh, còn toà nhà chính và các tháp pháo dần bị hư hỏng, phá hủy.

    Hiện nay pháo đài là địa điểm quân sự, do một đơn vị của Ban Chỉ huy Quân sự tỉnh Long An đóng quân.

    Theo khảo sát của ngành du lịch tỉnh Long An, hiện pháo đài Rạch Cát vẫn còn khá nguyên vẹn các kết cấu bằng thép, còn các công trình bê-tông bị hư hỏng nặng, nhất là phần xây dựng âm dưới lòng đất.

    Theo lời kể của các bậc cao niên tại địa phương, trong 3 tầng hầm âm trong lòng đất, có đường hầm thông ra sông Soài Rạp, cửa hầm có lắp kính để có thể quan sát dưới nước, phát hiện tàu ngầm.

    Đến thời chiến tranh chống Mỹ, cửa kính vỡ, bùn đất tràn vào lấp mất đường hầm và tầng dưới của pháo đài. Hiện vào lúc nước ròng, tầng hầm trên cùng hiện ra khá rõ, còn 2 tầng hầm bên dưới thì nước và bùn ngập quanh năm, không ai biết hiện còn những gì.

    Đường giao thông từ TP. HCM về tới pháo đài Rạch Cát hiện đã được đầu tư, nâng cấp thuận tiện, không còn phải qua đò Kinh Nước Mặn như trước.

    Nếu tỉnh Long An đầu tư, khôi phục một phần (phần lộ thiên) của pháo đài Rạch Cát để phục vụ du lịch, chắc hẳn đây sẽ là điểm đến của nhiều người. Đặc biệt, gần pháo đài Rạch Cát có ngôi nhà nổi tiếng “Nhà trăm cột” hiện cũng chưa được khai thác tốt phục vụ du lịch.

    Những gì còn lại của pháo đài Rạch Cát không nhiều, thời gian tiếp tục hủy hoại không thương tiếc. Việc giữ gìn pháo đài Rạch Cát ngoài giá trị du lịch, còn nhắc nhớ về một giai đoạn lịch sử đặc biệt đầy bi tráng của dân tộc.
     
  2. JayKen

    JayKen  

    Chuyện đánh Pháp à ,hay đấy anh :D
    chủ đề này có nhiều cái để bàn nhất là sự nhu nhược của nhà Nguyễn :|
     
  3. CHUYÊN GIA

    CHUYÊN GIA Well-Known Member

    Không, đây chỉ nói về cái pháo đài (hay quen gọi là cái đồn) này thôi. Thời đó mà xây được cái này cũng là kỳ tích. Bởi vì vùng này là đất sìn lầy, nằm sát sông và cửa biển, nền đất yếu. Vậy mà xây hẳn một pháo đài 5 tầng (2 tầng nổi, 3 tầng ngầm) với những khẩu trọng pháo khổng lồ thời đó (mỗi khẩu pháo 240mm nặng 140 tấn). Vách tường dày từ 60 - 100 cm (tức là dày cả met !).

    Công trình này ngoài vẻ đồ sộ còn là 1 bí ẩn vì cho đến nay (sau khi quân Pháp rút) chưa ai dám đi xuống 2 tầng ngầm bên dưới để xem nó có gì ? Chỉ mới xuống được tầng ngầm đầu tiên. Ngoài ra 1 bí ẩn lớn là đường hầm thông ra biển làm bằng kính thông với tầng ngầm dưới cùng mà các cụ cao tuổi khẳng định là có.
     
  4. JayKen

    JayKen  

    sao ko khám phá cho hết kết cấu của nó nhỉ :|
    đến h vẫn chỉ là giả thuyết vs các cụ kể lại,với công nghệ và phương tiện hiện tại thì việc tìm hiểu 1 cái pháo đài có từ thời Pháp có gì là khó :|
     
  5. Kimi Raikkonen

    Kimi Raikkonen Tôn Vinh Vẻ Đẹp Việt

    Nhiều chỗ cấm vào mà.
    Giống như Dinh Độc Lập ở Sài Gòn, người ta nói có đường hầm thông qua nhà thờ Đức Bà nhưng cũng là giả thiết thôi :D
     
  6. JayKen

    JayKen  

    Ụ này ngang với thiết giáp hạm thời WW2 rồi còn gì :|
    nhớ con mạnh nhất thời đấy là Yamato của Nhật,mỗi tội sinh sau đẻ muộn nên ra trận chẳng đc đánh đấm mấy cuối cùng bị Mẽo quây cho chìm ở Thái Bình Dương :|
    [​IMG][​IMG]
     
  7. CHUYÊN GIA

    CHUYÊN GIA Well-Known Member

    Cái ụ đó là của đại bác 240mm đấy. Đó cũng là điểm đến chủ yếu khi đến đây. Lần nào mình tới cái đồn này cũng nhảy lên trên đó đứng ngắm gió biển mát lồng lộng (khá rộng, khoảng hơn chục người ngồi thoải mái). Chỗ 2 cái lỗ chính là cửa xuống các tầng ngầm. Chui qua lỗ nhìn xuống sâu hun hút. Khi thủy triều lên thì bên dưới ngập nước.

    Lẽ ra các cụ nên xây dựng chỗ này thành căn cứ Thủy quân lục chiến, Hải quân đánh bộ hoặc Hải quân thì tốt hơn là căn cứ Pháo binh. Pháo đài này nằm hướng ra cửa biển, nhìn xa xa thấy lờ mờ đến Vũng Tàu. Nơi này đất bùn lày, kênh rạch chằng chịt mà ko hiểu tại sao cho làm căn cứ Pháo binh ?
     
  8. tanthao

    tanthao Well-Known Member

    Vì nó hiểm yếu chứ sao, Pháp toàn lựa chổ khó mà chơi.

     
  9. manh081090

    manh081090 Always On My Mind

    hay, mình thích những cái bí ẩn như vậy :D
     
  10. JayKen

    JayKen  

    không làm căn cứ Hải Quân đc là vì nó chỉ là khu vực phòng thủ của pháo binh La Făng dàn ngăn địch đánh chiếm lại thôi :|
    về cơ bản thì hồi đó Thủy Quân Lục chiến cũng chưa phải là chủ lực như bây h :|
     
  11. CHUYÊN GIA

    CHUYÊN GIA Well-Known Member

    Ý mình là nói bây giờ đấy Tanthao. Hồi đó Pháp làm pháo đài là đúng, để khống chể cửa biển ngăn ko cho tàu địch vô Sài Gòn mà. Nhưng bây giờ mấy ổng chỉ đóng khoảng 1 trung đội Pháo binh là hơi phí. Cho làm căn cứ Hải quân đánh bộ thì ngon. Ở chỗ này, bên ngoài là biển, vô trong là các bãi sình lầy lau sậy đước, nước ngập ngang hông. Vô trong nữa là các bờ kè, chiến hào. Dùng làm nơi tập luyện cũng ngon.
     
  12. tanthao

    tanthao Well-Known Member

    Ngay cửa biển nó bồi quanh năm mà xây căn cứ Hải quân thì e là rất khó vì bồi đắp quanh năm.
    Tàu chiến và tàu ngầm không vào đc.
    Phải là vịnh thì ngon, mà vịnh thì các cụ cũng chẳng xây đâu vì quan điểm chiến thuật của quân ta xưa này là bộ binh.
    Nhưng thời thế đã đổi thay, xu hướng hiện đại ngày nay là trên biển, đó là lí do mua vội vả các tàu ngầm của Nga.
     
  13. JayKen

    JayKen  

    đúng rồi,chiến tranh thời hiện đại có phải như hồi WW2 dàn quân ra solo đâu :|
    thằng nào nhiều tên lửa,nhiều hàng ngon và có nuke thì thằng đó hét ra khói nói ra lửa :|
    cũng như Vịt mình vậy,phải sắm hàng đánh biển ( Kilo,Ghẻ,Su hào 30, Bastion - P.. ) để canh thằng Cẩu cha bên trên trước,còn thằng Cẩu con Đài Loan thì éo chấp,F15 của nó mà solo vs Su30 của ta thì tập xác định luôn :|
     
  14. Nani VN

    Nani VN Hard Worker

    "Pháo đài Navarone" ở Đông Nam Á.

    Bài này hay. Thanks chủ topic.
     
  15. JayKen

    JayKen  

    2 em này nhìn súng vừa to vừa dài tười tít cả mắt :v
    [​IMG]
     
  16. Yamato Keisuke

    Yamato Keisuke facebook.com/wr10.oldtrafford

    Yamato nào đấy ;)))

    Tự nhiên mình cảm giác Đất Phương Nam cảnh giết Tư Mắm được quay ở đây, ai ngờ đúng thật :)
     
  17. CHUYÊN GIA

    CHUYÊN GIA Well-Known Member

    Chính xác. Phim Đất phương nam quay tại đây. Cảnh ông già từ dưới lao đến "Tiểu lý phi đao" vào 4 mắm.

    Hồi những năm 90s, Phim Cảnh sát hình sự (phim này khác với seri CSHS của VTV nhé) có Đơn Dương, Kim Xuân ...v.v đóng, cũng lấy bối cảnh chính và quay rất nhiều cảnh tại đây. Trong đó có cảnh 2 nhân vật nữ bị bắt trói dưới tầng ngầm đầu tiên. Tên tội phạm đã lợi dụng thủy triều lên cao để giết họ. Nhưng sau đó các chiến sỹ CAND đã dũng cảm mưu trí sáng tạo phát hiện và giải cứu ::D
     
  18. Lợi Gary

    Lợi Gary GaryDevil

    Cứ 1 tuần 1 lần là Su30 lại bay rầm rầm trời Quy Nhơn ::D::D
     
  19. CHUYÊN GIA

    CHUYÊN GIA Well-Known Member

    Có lẽ là Su 27 thôi. Trung đoàn không quân ở Phù Cát chỉ có dàn Su27. Chỉ có Trung đoàn ở Biên Hòa mới có Su30
     
  20. Lợi Gary

    Lợi Gary GaryDevil

    Chắc vậy vì nhìn cũng có cái mỏ y chan như Su30, mà bay nhanh quá không để ý sơn gì, do toàn bay lúc chiều tà :wenger:
    Túm lại là hình như 1 tuần 1 lần là có 1 em Su từ Phù Cát đảo lên Quy Nhơn quài